الزامات بهداشتی کار با اسید سیتریک

الزامات بهداشتی و مراقبتی حین کار با اسید سیتریک

اسید سیتریک یکی از شناخته شده ترین اسیدهای آلی دنیاست که هم در طبیعت و هم در صنایع مختلف کاربرد گسترده دارد. این ماده به طور طبیعی در مرکباتی مثل لیمو، پرتقال و گریپ فروت یافت می شود و به همین دلیل به آن جوهر لیمو هم گفته می شود. اما فراتر از حضور در میوه ها، امروزه اسید سیتریک به شکل صنعتی نیز در مقیاس های بزرگ تولید می شود و در صنایع غذایی، داروسازی، آرایشی و بهداشتی، شیمیایی و حتی کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد.

با وجود اینکه اسید سیتریک آبدار و اسید خشک به طور عمومی به عنوان یک ماده کم خطر شناخته می شود، اما کار با آن بدون رعایت نکات ایمنی و بهداشتی می تواند مشکلاتی برای سلامتی ایجاد کند. به همین دلیل آشنایی با خواص، کاربردها و مهم تر از همه الزامات بهداشتی و مراقبتی هنگام مصرف یا کار با اسید سیتریک اهمیت بالایی دارد. در این مقاله از اسید آنلاین، مرجع خرید و فروش انواع اسیدهای خوراکی در ایران ابتدا این ماده را معرفی می کنیم و سپس به سراغ دستورالعمل ها و استانداردهای جهانی می رویم تا بدانیم در چه شرایطی، با چه دوزی و تحت چه مراقبت هایی باید از آن استفاده کنیم.

معرفی اسید سیتریک

اسید سیتریک یک ترکیب آلی ضعیف اما چندکاره است که فرمول شیمیایی آن C6H8O7 می باشد. این ماده در گروه اسیدهای کربوکسیلیک قرار می گیرد و به دلیل داشتن سه گروه کربوکسیلیک، خاصیت اسیدی ملایمی دارد.

از نظر ظاهری اسید سیتریک به شکل کریستال های بی رنگ و بی بو یا به صورت پودر سفید رنگ در بازار عرضه می شود. طعم آن ترش و تیز است و به همین دلیل در صنایع غذایی به عنوان طعم دهنده و نگهدارنده کاربرد فراوان دارد.

از نظر حلالیت، این ماده به خوبی در آب و اتانول حل می شود و همین ویژگی باعث شده تا در بسیاری از فرمولاسیون های خوراکی و صنعتی مورد استفاده قرار گیرد.

کاربردهای اسید سیتریک

پیش از ورود به الزامات ایمنی، لازم است بدانیم چرا این ماده تا این اندازه پرکاربرد است:

در صنایع غذایی به عنوان نگهدارنده طبیعی و تنظیم کننده اسیدیته به کار می رود. نوشابه ها، آبمیوه های صنعتی، مرباها و شیرینی ها اغلب حاوی درصدی از اسید سیتریک هستند.

در داروسازی نقش مهمی در تهیه قرص های جوشان و محلول های خوراکی دارد، زیرا هم طعم را بهبود می دهد و هم انحلال دارو را آسان تر می کند.

در محصولات آرایشی و بهداشتی به عنوان آنتی اکسیدان و تنظیم کننده PH حضور دارد. شامپوها، کرم ها و شوینده های پوستی نمونه هایی از کاربرد آن هستند.

در صنایع شیمیایی و صنعتی برای تمیزکاری و رسوب زدایی استفاده می شود، چون توانایی بالایی در حل کردن رسوبات آهکی و معدنی دارد.

در کشاورزی به عنوان ماده ای برای تنظیم PH خاک و کمک به جذب بهتر ریزمغذی ها توسط گیاهان به کار می رود.

چرا الزامات بهداشتی اسید سیتریک مهم است؟

برخی تصور می کنند چون اسید سیتریک به طور طبیعی در میوه ها وجود دارد، کار با آن خطری ندارد. اما باید توجه داشت که اسید سیتریک صنعتی در غلظت های بالا عرضه می شود و تماس مستقیم آن با پوست، چشم یا سیستم تنفسی می تواند آسیب رسان باشد. همچنین مصرف خوراکی این ماده در دوزهای بالا می تواند منجر به مشکلات گوارشی و کلیوی شود.

به همین دلیل سازمان های بین المللی مثل FDA آمریکا و EFSA اروپا دستورالعمل های مشخصی برای کار با این ماده منتشر کرده اند. رعایت این الزامات به کارگران، مصرف کنندگان و صنایع کمک می کند تا بدون نگرانی از مزایای این ماده استفاده کنند.

الزامات بهداشتی هنگام کار با اسید سیتریک چیست؟

وقتی از الزامات صحبت می کنیم باید بدانیم که این الزامات شامل چند بخش اصلی هستند: محیط کار، تجهیزات حفاظت فردی، نحوه نگهداری، دوز مصرف و شرایط تماس. در ادامه به تفکیک هر بخش توضیح می دهیم.

۱. شرایط محیط کار

محیطی که در آن با اسید سیتریک کار می شود باید دارای تهویه مناسب باشد. استنشاق گرد و غبار پودر اسید سیتریک می تواند باعث تحریک مجاری تنفسی و بروز علائمی مثل عطسه، سرفه یا سوزش گلو شود. به همین دلیل کارخانه ها موظفند سیستم تهویه موضعی و عمومی داشته باشند.

۲. تجهیزات حفاظت فردی

بر اساس استانداردهای جهانی، کارگرانی که با این ماده سروکار دارند باید از وسایل زیر استفاده کنند:

دستکش مقاوم شیمیایی برای جلوگیری از تماس مستقیم با پوست

عینک ایمنی یا شیلد محافظ برای حفاظت چشم ها از تماس با ذرات یا محلول های رقیق شده

ماسک تنفسی در شرایطی که احتمال پراکندگی گرد و غبار وجود دارد

لباس کار بلند و مقاوم تا احتمال تماس مستقیم با بدن به حداقل برسد

۳. نگهداری و انبارداری

اسید سیتریک باید در ظروف دربسته، خشک و خنک نگهداری شود. این ماده رطوبت را به سرعت جذب می کند و اگر در شرایط مرطوب باشد کیفیت آن کاهش می یابد. همچنین باید دور از مواد قلیایی قوی یا مواد اکسیدکننده ذخیره شود، زیرا می تواند با آنها واکنش نشان دهد.

۴. الزامات در تماس با پوست یا چشم

تماس مستقیم با پوست ممکن است باعث خشکی، قرمزی یا تحریک شود. در چنین شرایطی باید محل تماس را با آب فراوان شستشو داد. اگر اسید سیتریک وارد چشم شود، خطر سوزش و التهاب جدی وجود دارد و باید سریعاً با آب شستشو داده شود و در صورت شدت علائم، به پزشک مراجعه گردد.

۵. دوز مصرف خوراکی

یکی از بخش های مهم، آگاهی از دوز مجاز مصرف خوراکی اسید سیتریک است. سازمان EFSA دوز مجاز روزانه این ماده را حدود ۵ میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن اعلام کرده است. این یعنی فردی با وزن ۷۰ کیلوگرم می تواند روزانه تا حدود ۳۵۰ میلی گرم اسید سیتریک از طریق مواد غذایی دریافت کند بدون اینکه مشکلی ایجاد شود.

اما مصرف بیش از حد آن می تواند منجر به مشکلاتی مثل سوزش معده، آسیب به مینای دندان یا در موارد شدید، تشکیل سنگ کلیه شود. بنابراین حتی در صنایع غذایی هم مقدار مصرف باید بر اساس فرمولاسیون دقیق و استاندارد کنترل شود.

دستورالعمل های جهانی برای کار ایمن با اسید سیتریک

سازمان های بین المللی مجموعه ای از راهنماها و استانداردها برای کار با مواد شیمیایی از جمله اسید سیتریک ارائه داده اند. برخی از مهم ترین آنها عبارتند از:

استاندارد OSHA (اداره ایمنی و بهداشت شغلی آمریکا): الزام به استفاده از تجهیزات حفاظت فردی و تهویه مناسب در محیط کار

GHS (سیستم هماهنگ جهانی طبقه بندی و برچسب گذاری مواد شیمیایی): دسته بندی اسید سیتریک به عنوان یک ماده تحریک کننده چشم و پوست در غلظت های بالا

FDA و EFSA: تعیین دوز مجاز خوراکی و الزامات استفاده در صنایع غذایی

ISO و EN: دستورالعمل های بسته بندی و حمل و نقل مواد شیمیایی از جمله اسید سیتریک

مراقبت های ویژه هنگام حمل و نقل

اسید سیتریک چه به صورت پودر و چه محلول باید در بسته بندی های مقاوم در برابر رطوبت و ضربه جابجا شود. هنگام تخلیه یا بارگیری در انبارها باید افراد آموزش دیده حضور داشته باشند تا از ریزش و ایجاد گرد و غبار جلوگیری شود. همچنین باید روی بسته ها برچسب های هشداردهنده قرار گیرد.

الزامات بهداشتی برای مصرف کنندگان

افرادی که از محصولات حاوی اسید سیتریک استفاده می کنند (مثل خوراکی ها یا محصولات بهداشتی) هم باید نکاتی را رعایت کنند. برای مثال:

مصرف بیش از حد نوشابه ها و آبمیوه های حاوی این ماده می تواند به دندان ها آسیب بزند.

در برخی افراد حساسیت پوستی ایجاد می کند، بنابراین استفاده از کرم ها یا شوینده های حاوی اسید سیتریک باید با احتیاط انجام شود.

بیماران کلیوی یا افرادی که سابقه سنگ کلیه دارند باید مصرف خود را تحت نظر پزشک محدود کنند.

جمع بندی

اسید سیتریک ماده ای پرکاربرد، ایمن و ارزشمند است به شرطی که با دانش کافی و رعایت الزامات بهداشتی با آن سروکار داشته باشیم. این ماده در صنایع غذایی، دارویی، آرایشی، صنعتی و کشاورزی حضور گسترده دارد، اما همانطور که گفته شد در غلظت های بالا می تواند موجب تحریک پوست، چشم و سیستم تنفسی شود. به همین دلیل دستورالعمل های جهانی تأکید می کنند که استفاده از تجهیزات حفاظت فردی، رعایت تهویه مناسب، کنترل دوز مصرف خوراکی و نگهداری اصولی الزامی است.

معرفی مرجع مطمئن خرید اسید سیتریک

اگر قصد خرید اسید سیتریک با کیفیت و استاندارد را دارید، انتخاب مرجع معتبر اهمیت زیادی دارد. در ایران سایت اسید آنلاین (acidonline.net) معتبرترین و به روزترین مرجع خرید و فروش انواع اسیدها از جمله اسید سیتریک است. این سایت علاوه بر ارائه قیمت روز، امکان خرید مستقیم و مطمئن از برندهای معتبر داخلی و خارجی را فراهم کرده و گزینه ای عالی برای صنایع و مصرف کنندگان به شمار می رود.

مرجع اعلام قیمت و خرید و فروش اسیدهای خوراکی ایران

استعلام تلفنی: ۰۲۶۹۱۰۰۵۵۲۵ | ۰۹۹۲۸۸۸۹۷۱۹