نقش تنش های منطقه ای بر قیمت اسید سیتریک

تاثیر تنش های جنگی در خلیج فارس بر قیمت اسید سیتریک

اسید سیتریک، یک اسید آلی با کاربرد گسترده در صنایع غذایی، آشامیدنی، دارویی، آرایشی و بهداشتی و شوینده‌ها، از طریق فرآیند تخمیر یک نوع قارچ بر روی بستری از مواد قندی مانند شکر یا ذرت تولید می‌شود. این کالا به‌عنوان یک افزودنی، نگهدارنده و طعم‌دهنده، تقریباً در زنجیره تأمین بسیاری از کالاهای نهایی حضور دارد. کشور چین، با در اختیار داشتن بیش از ۷۰٪ از ظرفیت و تولید جهانی اسید سیتریک، تولیدکننده بلامنازع این بازار است. این تسلط ناشی از دسترسی به ذرت (به‌عنوان ماده اولیه اصلی)، انرژی مقرون ‌به‌صرفه و توسعه فناوری تولید در مقیاس بسیار بزرگ است. با این حال، همین تمرکز جغرافیایی تولید، بازار جهانی این کالا را در معرض شوک‌های ژئوپلیتیکی قرار می‌دهد. تنش‌های بین‌المللی می‌توانند از مسیرهای متعددی مانند افزایش قیمت نفت (و در نتیجه هزینه انرژی و حمل ‌و نقل)، اختلال در زنجیره تأمین مواد اولیه (مانند ذرت)، و افزایش هزینه‌های بیمه و تأمین مالی، قیمت تمام‌شده کالاهای تخمیری مانند اسید سیتریک را تحت تأثیر قابل‌ملاحظه‌ای قرار دهند.

پیش از تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی در اواخر سال ۱۴۰۴، بازار اسید سیتریک در وضعیت نسبتاً با ثباتی با رقابت شدید بر سر قیمت قرار داشت. ظرفیت تولید مازاد در چین و کاهش تقاضای جهانی ناشی از رکود نسبی اقتصادی، قیمت‌ها را تحت فشار نگه داشته بود.

بخش اول : فرآیند تولید اسید سیتریک و نقش ذرت

مواد اولیه اصلی:

نشاسته ذرت : رایج‌ترین و اقتصادی‌ترین منبع کربن. بیش از ۸۰ درصد تولید جهانی از این ماده آغاز می‌شود.

ملاس چغندر قند یا نیشکر:  به عنوان یک منبع قندی جایگزین.

سایر منابع قندی مانند نشاسته گندم یا سیب‌زمینی (با سهم کمتر).

ساختار هزینه تولید اسید سیتریک در چین

هزینه تولید اسید سیتریک در چین متأثر از چند جزء اصلی است که شناخت آن برای تحلیل قیمت نهایی ضروری است.

مواد اولیه : ذرت پس از فرآوری به دکستروز یا گلوکز با خلوص بالا تبدیل می‌شود که مستقیماً وارد فرآیند تخمیر می‌گردد. کیفیت و قیمت ذرت تعیین‌کننده است.

انرژی : فرآیندهای تخمیر، جداسازی و خالص‌سازی انرژی‌بر هستند. تأمین انرژی در چین عمدتاً متکی بر زغال‌سنگ و برق تولید شده از آن است. بنابراین، قیمت زغال‌سنگ و سیاست‌های زیست محیطی تأثیر مستقیم دارد.

مواد شیمیایی کمکی : شامل موادی مانند سود سوزآور (NaOH) برای تنظیم pH و گچ (سولفات کلسیم) برای جداسازی اسید سیتریک در مرحله رسوب‌دهی است.

هزینه‌های زیست محیطی : با تشدید مقررات زیست محیطی چین، هزینه‌های تصفیه پساب و مدیریت پسماندهای جامد به بخش قابل‌توجهی از هزینه‌های عملیاتی تبدیل شده است.

هزینه حمل ‌و نقل:  شامل هزینه حمل داخلی مواد اولیه به کارخانه و حمل محصول نهایی به بنادر برای صادرات می‌شود.

هزینه‌های ثابت : استهلاک ماشین‌آلات، نیروی کار و سربار.

بخش دوم : تاثیر تنش ها بر قیمت های صادراتی چین

پس از تشدید تنش‌های منطقه‌ای، بازار صادراتی اسید سیتریک چین وارد فاز افزایش قیمت شد. این افزایش نه ناشی از کمبود فیزیکی کالا، بلکه ناشی از رشد هزینه‌های جانبی تولید و صادرات بود. تولیدکنندگان بزرگ چینی در واکنش به افزایش هزینه‌های حمل، انرژی و مواد اولیه، قیمت‌های پیشنهادی خود را بازبینی کردند.

دامنه نوسان قیمت‌ها افزایش یافت که نشان‌دهنده فضای محتاطانه بازار و وابستگی بیشتر قیمت‌ها به شرایط روز حمل ‌و نقل و انرژی است. یکی از تغییرات مهم در این دوره، کوتاه‌تر شدن مدت اعتبار قیمت‌ها بود. فروشندگان به دلیل نوسانات بازار، پیشنهادهای خود را با اعتبار ۳ تا ۷ روز ارائه می‌کردند. این موضوع باعث شد خریداران برای تصمیم‌گیری سریع‌تر اقدام کنند و معاملات بلندمدت کمتر شود.

تاثیر بر هزینه حمل ‌و نقل دریایی (Freight) :

بخش حمل‌ و نقل بیشترین تاثیر مستقیم را از شرایط ژئوپلیتیکی دریافت کرد. افزایش ریسک‌های بیمه‌ای، تغییر برخی مسیرهای کشتیرانی، و کاهش ظرفیت در برخی خطوط باعث رشد محسوس نرخ کرایه شد.

در مسیر چین به خاورمیانه، علاوه بر افزایش عددی نرخ حمل، عدم ثبات در زمان‌بندی کشتی‌ها نیز مشاهده شد. برخی محموله‌ها با تأخیر حرکت کردند یا نیاز به تغییر مسیر داشتند که این موضوع هزینه‌های غیرمستقیم بیشتری ایجاد کرد. افزایش هزینه بیمه بار نیز در برخی قراردادها گزارش شد، به‌ویژه در محموله‌هایی که از مسیرهای پر ریسک عبور می‌کردند. در نتیجه، سهم حمل در قیمت نهایی (CIF) افزایش قابل توجهی پیدا کرد.

تاثیر بر قیمت ذرت (ماده اولیه اصلی) :

ذرت به‌عنوان ماده اولیه کلیدی در فرآیند تخمیر صنعتی اسید سیتریک و دکستروز، نقش تعیین‌کننده‌ای در ساختار هزینه تولید دارد. پس از تنش‌ها، بازار داخلی غلات چین با رشد قیمت مواجه شد که بخشی از آن ناشی از افزایش هزینه حمل داخلی و بخشی ناشی از انتظارات تورمی در بازار کالاها بود. قیمت ذرت در بازار داخلی چین حدود ۵ تا ۹ درصد افزایش نشان داد. این رشد قیمت مستقیماً بر هزینه تولید تاثیر گذاشت، زیرا در ساخت هر تن اسید سیتریک، بخش قابل توجهی از هزینه مربوط به خوراک تخمیر است. برآوردهای صنعتی نشان می‌دهد که افزایش قیمت ذرت می‌تواند حدود ۲۰ تا ۴۰ دلار در هر تن به هزینه تولید اسید سیتریک اضافه کند. این افزایش اگرچه به‌تنهایی شدید نیست، اما در کنار سایر هزینه‌ها فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرد.

تاثیر افزایش قیمت انرژی بر تولید :

تولید اسید سیتریک شامل چندین مرحله صنعتی است که هرکدام نیازمند مصرف انرژی هستند. در مرحله تخمیر، دمای محیط و شرایط فرآیند باید به‌طور دقیق کنترل شود و این موضوع نیازمند مصرف برق و بخار است. در مراحل بعدی مانند تبخیر، کریستالیزاسیون و خشک‌کردن نیز مصرف انرژی قابل توجهی وجود دارد.

در دوره پس از افزایش تنش‌ها، قیمت جهانی انرژی به‌ویژه نفت و گاز افزایش یافت. این موضوع به‌طور غیرمستقیم باعث افزایش هزینه انرژی در بسیاری از صنایع شیمیایی شد. کارخانه‌های تولید اسید سیتریک نیز از این روند مستثنی نبودند و هزینه‌های انرژی آنها افزایش پیدا کرد. بر اساس گزارش‌های صنعتی، هزینه انرژی در برخی واحدهای تولیدی بین ۳ تا ۶ درصد افزایش یافت. این افزایش ممکن است در نگاه اول کوچک به نظر برسد، اما در مقیاس تولید صنعتی تأثیر قابل توجهی بر ساختار هزینه‌ها دارد. به همین دلیل بسیاری از تولیدکنندگان تلاش کردند با بهبود بهره‌وری انرژی یا تنظیم برنامه تولید، بخشی از این هزینه‌ها را مدیریت کنند.

فرآیند تولید اسید سیتریک انرژی‌بر است و شامل مراحل تخمیر، تبخیر، کریستالیزاسیون و خشک‌کردن می‌شود. افزایش قیمت نفت و گاز باعث رشد هزینه انرژی صنعتی در چین شد. این افزایش به‌ویژه در واحدهای قدیمی‌تر که بهره‌وری انرژی پایین‌تری دارند محسوس‌تر بود. در مجموع، افزایش هزینه انرژی موجب شد برخی تولیدکنندگان حاشیه سود خود را کاهش دهند یا قیمت فروش را متناسب با هزینه‌ها تعدیل کنند.

تاثیر بر زمان تأمین (Lead Time) و ساختار قراردادها :

در کنار افزایش هزینه‌ها، شرایط بازار نیز تا حدی تغییر کرد. در این دوره بسیاری از تولیدکنندگان و صادرکنندگان با احتیاط بیشتری در بازار فعالیت کردند. یکی از نشانه‌های این موضوع افزایش زمان تأمین سفارش‌ها بود.

در شرایط عادی، بسیاری از کارخانه ‌ها می‌توانند سفارش‌های صادراتی را در مدت حدود دو هفته آماده ارسال کنند. اما در دوره پس از افزایش تنش‌ها، زمان تأمین در برخی موارد به حدود سه تا پنج هفته افزایش یافت. این موضوع تا حدی ناشی از اختلالات لجستیکی و تا حدی ناشی از سیاست‌های احتیاطی تولیدکنندگان بود.

همچنین ساختار قراردادهای تجاری نیز تغییر کرد. در حالی که در گذشته برخی قراردادهای بلندمدت با قیمت‌های نسبتاً ثابت منعقد می‌شد، در این دوره بسیاری از فروشندگان ترجیح دادند قراردادهای کوتاه‌مدت‌تری منعقد کنند. این موضوع به آنها امکان می‌داد قیمت‌ها را سریع‌تر با شرایط بازار تطبیق دهند.

عوامل موثر در این افزایش عبارت بودند از:

• احتیاط تولیدکنندگان در فروش موجودی
• ازدحام در برخی بنادر
• محدودیت‌های مقطعی در ظرفیت حمل

در نتیجه، خریداران نیز استراتژی خرید خود را تغییر دادند و در بسیاری از موارد به جای خریدهای بزرگ و بلندمدت، سفارش‌های کوچک‌تر و کوتاه‌مدت ثبت کردند.

تأثیر مجموع عوامل بر قیمت تحویل در بازارهای وارداتی :

افزایش هم‌زمان قیمت صادراتی، هزینه حمل ‌و نقل و هزینه بیمه باعث شد قیمت تحویل اسید سیتریک در بازارهای وارداتی افزایش بیشتری پیدا کند. در بسیاری از کشورها، واردکنندگان با افزایش قابل توجه هزینه تمام‌شده مواجه شدند. در برخی بازارهای منطقه‌ای، قیمت تحویل (CIF) اسید سیتریک حدود ۲۰ تا ۲۲ درصد افزایش یافت. این افزایش بیشتر ناشی از رشد هزینه‌های حمل و افزایش قیمت پایه صادراتی بود. در نتیجه، برخی واردکنندگان مجبور شدند قیمت فروش داخلی خود را افزایش دهند تا بتوانند هزینه‌های اضافی را جبران کنند.

این رشد عمدتاً ناشی از:

• افزایش کرایه حمل
• هزینه بیمه
• افزایش قیمت پایه صادراتی

از سوی دیگر، برخی شرکت‌ها ترجیح دادند بخشی از افزایش هزینه را در حاشیه سود خود جذب کنند تا بتوانند رقابت‌پذیری خود را در بازار حفظ کنند. این موضوع نشان می‌دهد که تأثیر افزایش هزینه‌ها در بازارهای مختلف می‌تواند متفاوت باشد و به ساختار بازار داخلی هر کشور بستگی دارد.

خلاصه اثر تنش‌های ژئوپلیتیکی بر بازار اسید سیتریک

بخش سوم : اختلالات ژئواقتصادی و زنجیره‌های لجستیکی

اختلالات در شبکه حمل ‌و نقل جهانی، هزینه و زمان دسترسی به کالا را به طور چشمگیری تغییر داده است.

افزایش نرخ حمل کانتینری:   

شاخص‌هایی مانند  SCFI شاخص کرایه حمل کانتینری شانگهای و برخی شاخص‌های منطقه‌ای دیگر نشان می‌دهند که در یک دوره زمانی مشخص، نرخ حمل کانتینری به شکل قابل توجهی افزایش یافته است. بالا رفتن این هزینه‌ها به‌طور مستقیم بر قیمت کالاها در تجارت بین‌المللی اثر می‌گذارد؛ به‌طوری‌که هزینه حمل به قیمت صادراتی FOB  افزوده شده و در نهایت باعث افزایش قیمت نهایی تحویل در مقصد، به‌ویژه در قراردادهای CFR  می‌شود.

تأثیر هزینه بیمه و زمان حمل :

افزایش زمان سفر به دلیل گلوگاه‌های بندری و تغییر مسیرها، منجر به افزایش هزینه‌های بیمه و هزینه سرمایه در حال حمل (Cost of Carry) می‌شود.

اثر کمبود انرژی:  

محدودیت‌های مصرف انرژی در چین (مثلاً در زمستان یا به دلیل سیاست‌های کاهش آلودگی) می‌تواند به طور مستقیم با کاهش تولید یا افزایش هزینه‌های انرژی قیمت تمام‌شده را افزایش دهد.

تأثیر بر موجودی انبار :

خریداران جهانی، برای مقابله با عدم قطعیت‌های لجستیکی، تمایل به افزایش سطح موجودی ایمنی (Safety Stock) خود پیدا کرده‌اند. این امر تقاضای اسمی را در کوتاه‌مدت افزایش داده و بر قیمت فشار آورده است.

افزایش شدید نرخ حمل کانتینری

پس از تشدید تنش‌های اخیر، نرخ حمل کانتینر ۲۰ فوت که پیش از بحران حوالی ۲,۰۰۰ دلار بود، ناگهان تا محدوده ۷,۰۰۰ تا ۸,۰۰۰ دلار افزایش یافت. این رشد بی‌سابقه، واردکنندگان و فعالان بازار را با چالش‌هایی جدی روبه‌رو کرد. هزینه حمل عملاً به قیمت کالای صادراتی افزوده می‌شود و وقتی چنین شوکی رخ می‌دهد، قیمت تمام‌شده واردات به شکل محسوسی بالا می‌رود. افزایش کرایه حمل همچنین باعث بالا رفتن هزینه بیمه محموله‌ها شده، چون مسیرهای اصلی دچار اختلال شدند و بیمه‌گرها ریسک بیشتری را متصور شدند.

تغییرات عمده در مسیرهای حمل‌ونقل پس از تنش‌ها

تغییر مسیرهای سنتی کشتی‌رانی نیز یک واکنش طبیعی به نا‌امنی یا اختلال در خطوط دریایی بود. بسیاری از مسیرهای اصلی که قبلاً برای حمل از چین به ایران و منطقه استفاده می‌شد، یا کندتر شدند یا با تاخیرهای جدی روبرو شدند. همین شرایط باعث شد که واردکنندگان به مسیرهای جایگزین روی بیاورند.

مقایسه نرخ حمل کانتینر مسیر چین – ایران قبل و بعد از جهش نرخ ها

1. مسیر دریایی جدید از چین به ایران : حرکت کشتی از بندر کینگ دائو چین به بندر مرسین ترکیه و سپس حمل زمینی بار تا مرز بازرگان. هرچند که این مسیر جدید طولانی‌تر و پرهزینه‌تر است، اما در مواقع تنش عملیاتی و قابل اتکاتر به‌شمار می‌آید.
2. مسیر ریلی از چین به ایران : از ایستگاه های شیان یا شانگهای در چین و ورود  قطار از مرز سرخس و سپس گذر از بندر خشک آپرین اسلامشهر و در نهایت حمل به سمت بنادر شمالی ایران.
3. مسیر زمینی از چین به ایران : همچنین برخی واردکنندگان در شرایط خاص از حمل مستقیم زمینی (چین–قزاقستان–ترکمنستان–ایران) استفاده کردند که عمدتاً هزینه بسیار بالاتری نسبت به سایر روش‌ها دارد اما در مواقع اضطراری کارآمد است.

افزایش کرایه حمل و اختلالات لجستیکی باعث شد زمان تحویل (Lead Time) هم نسبت به قبل طولانی‌تر شود.

در مجموع، ترکیب این عوامل موجب شد قیمت نهایی کالا برای واردکنندگان نه فقط به‌خاطر رشد نرخ کرایه، بلکه به علت رشد هزینه بیمه، ریسک در تامین، افزایش هزینه سرمایه خواب‌رفته در حمل طولانی، و رشد هزینه انرژی بالا برود. به همین علت، سطح اطمینان به تحویل طبق برنامه کاهش یافت و بسیاری از واردکنندگان برای کاهش ریسک، اقدام به افزایش سطح موجودی ایمنی یا انتخاب مسیرهای متنوع کردند.

جمع بندی

تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و اختلال در برخی مسیرهای حمل‌ و نقل دریایی، به‌طور غیرمستقیم بازار جهانی اسید سیتریک را نیز تحت تأثیر قرار داد. با توجه به اینکه بخش عمده تولید این محصول در کشورچین انجام می‌شود، افزایش هزینه‌ های حمل‌ و نقل دریایی، بالا رفتن حق بیمه کشتی‌ها و هم چنین رشد قیمت انرژی موجب افزایش هزینه‌های تولید و صادرات شد. فرآیند تولید اسید سیتریک که مبتنی بر تخمیر صنعتی و مصرف قابل توجه انرژی است، نسبت به افزایش قیمت نفت و گاز حساس بوده و در این دوره هزینه‌های عملیاتی تولیدکنندگان چینی حدود ۳ تا ۶ درصد افزایش یافت.

در کنار این عوامل، افزایش قیمت ذرت به عنوان ماده اولیه اصلی تولید نیز فشار بیشتری بر هزینه‌ها وارد کرد و در نهایت منجر به رشد قیمت‌های صادراتی شد. همچنین افزایش کرایه حمل باعث شد قیمت‌های تحویل در بازارهای مصرفی رشد بیشتری داشته باشد. با وجود این افزایش هزینه‌ها، بازار جهانی با کمبود عرضه مواجه نشد، اما فضای معاملاتی محتاطانه‌تر شد و خریداران بیشتر به سمت قراردادهای کوتاه‌مدت حرکت کردند.

درباره اسید آنلاین

ما در اسید آنلاین، به عنوان اولین و بزرگترین پلتفرم تخصصی عرضه کننده انواع اسیدهای خوراکی در ایران، با تیمی متشکل از بازرگانان و متخصصان برجسته در حوزه مواد اولیه و افزودنی‌های غذایی فعالیت می‌کنیم. هدف اصلی ما ایجاد شفافیت و افزایش کارایی در بازار اسیدهای خوراکی است تا بتوانیم خدماتی پایدار و با کیفیت به تمامی فعالان این صنعت، از کارخانجات و سازمان‌ها گرفته تا شرکت‌های بازرگانی و اشخاص حقیقی، ارائه دهیم. تیم بزرگ ما در واحدهای مختلف از جمله بازرگانی، لجستیک، تحقیق و توسعه و روابط عمومی، همواره در تلاش است تا با نگاهی تخصصی، نیازهای بازار را به بهترین شکل ممکن پوشش دهد.

پلتفرم آنلاین ما یک فضای منحصر به فرد را با هدف مرجعیت قیمتی و ارائه نرخ روز انواع اسیدهای خوراکی و سایر افزودنی‌های پرکاربرد در صنعت غذایی به صورت لحظه‌ای و برخط فراهم کرده است. این قابلیت، به فعالان بازار امکان می‌دهد تا با دسترسی به اطلاعات دقیق و به روز، تصمیمات آگاهانه ‌تری اتخاذ کنند. علاوه بر این، ما با پایش دائمی بازار و ارائه گزارشات حرفه‌ای در خصوص تحلیل رفتار و نوسانات قیمت، به دنبال ایجاد یک مرجع اطلاعاتی جامع و قابل اعتماد هستیم. این اطلاعات به صورت رایگان در اختیار تمامی علاقه‌مندان به این صنعت قرار می‌گیرد تا دانش جمعی در این حوزه ارتقاء یابد.

اسید آنلاین | مرجع اسیدهای خوراکی ایران

🌐 www.acidonline.net

☎️ +۹۸۲۶۹۱۰۰۵۵۲۵

‌📞+۹۸۹۹۲۸۸۸۹۷۱۹

📞+۹۸۹۹۶۱۳۵۳۹۶۷